Jak działają wybory prezydenckie w USA: Kolegium Elektorów wyjaśnione

Gdy Amerykanin wrzuca kartę do urny w wyborach prezydenckich, formalnie nie głosuje na kandydata, lecz na elektorów przypisanych do tego kandydata w swoim stanie. Dopiero ci elektorzy, zebrani w Kolegium Elektorów, oddają głosy, które rozstrzygają, kto zostanie prezydentem. Ten pośredni mechanizm to jeden z najczęściej mylonych elementów amerykańskiej polityki.

Skąd wzięło się Kolegium Elektorów

Twórcy konstytucji z 1787 roku szukali kompromisu między wyborem prezydenta przez Kongres a głosowaniem powszechnym. Kolegium Elektorów było rozwiązaniem pośrednim: dawało głos stanom jako całościom, a jednocześnie równoważyło interesy stanów mniej i bardziej ludnych. Zasady opisuje Artykuł II konstytucji oraz XII poprawka, która od 1804 roku porządkuje sposób głosowania na prezydenta i wiceprezydenta.

Ilu jest elektorów i skąd ta liczba

Elektorów jest 538. Liczba ta wynika z sumy miejsc w Kongresie: 435 członków Izby Reprezentantów, 100 senatorów oraz 3 elektorów dla Dystryktu Kolumbii (Waszyngton, D.C.), przyznanych przez XXIII poprawkę. Każdy stan ma tylu elektorów, ilu ma łącznie reprezentantów i senatorów, czyli minimum trzech (dwóch senatorów plus co najmniej jeden reprezentant), nawet jeśli jest bardzo mało ludny.

Zasada „zwycięzca bierze wszystko”

W 48 stanach oraz w D.C. obowiązuje zasada „winner takes all”: kandydat, który zdobędzie najwięcej głosów w danym stanie, dostaje wszystkich jego elektorów, niezależnie od tego, czy wygrał różnicą jednego punktu, czy dwudziestu. Wyjątkiem są Maine i Nebraska, które część elektorów przydzielają według wyników w poszczególnych okręgach wyborczych (tzw. metoda okręgowa). Ta zasada jest kluczem do zrozumienia całej mechaniki: przewaga głosów ponad próg zwycięstwa w danym stanie jest „zmarnowana”, bo i tak nie daje ani jednego dodatkowego elektora.

Dlaczego liczą się swing states

Ponieważ większość stanów głosuje przewidywalnie na jedną z partii, realna walka toczy się w kilku stanach wahających się (swing states, battleground states), gdzie wynik jest niepewny. To tam trafia większość pieniędzy, spotów i wizyt kandydatów. Dlatego kampania prezydencka w USA nie jest jedną kampanią ogólnokrajową, lecz zbiorem lokalnych bitew o konkretne pule elektorów. Mechanika przypomina tu logikę przeliczania głosów na mandaty: podobnie działa to w polskim systemie d'Hondta, gdzie o wyniku decyduje rozkład głosów, nie tylko ich suma.

Policz sam: droga do 270

Od głosowania do zaprzysiężenia: krok po kroku

1. 1

   Dzień wyborów (listopad)

   Wyborcy w każdym stanie oddają głosy. Formalnie wybierają listę elektorów zgłoszoną przez zwycięski komitet w danym stanie.

2. 2

   Wyznaczenie elektorów

   Stan certyfikuje wyniki i wskazuje, którzy elektorzy reprezentują zwycięzcę. To oni utworzą stanową delegację do Kolegium.

3. 3

   Głosowanie elektorów (grudzień)

   Elektorzy zbierają się w stolicach swoich stanów i oddają głosy na prezydenta oraz wiceprezydenta. Głosy są protokołowane i wysyłane do Kongresu.

4. 4

   Liczenie głosów w Kongresie (6 stycznia)

   Połączone izby Kongresu formalnie liczą głosy elektorskie. Kandydat z co najmniej 270 głosami zostaje prezydentem elektem.

5. 5

   Zaprzysiężenie (20 stycznia)

   Prezydent elekt składa przysięgę i obejmuje urząd w Dniu Inauguracji.

Co, jeśli nikt nie ma 270 głosów

Gdyby żaden kandydat nie uzyskał bezwzględnej większości (np. przy remisie 269 do 269 albo silnym kandydacie trzecim), decyzja przechodzi do Izby Reprezentantów, która wybiera prezydenta w tzw. contingent election, przy czym głosuje wtedy nie każdy reprezentant z osobna, lecz każda stanowa delegacja jednym głosem. Wiceprezydenta w takiej sytuacji wybiera Senat. To scenariusz rzadki, ale przewidziany wprost przez XII poprawkę.

Głos powszechny kontra głos elektorski

Ponieważ elektorzy są przypisani do stanów, a nie do ogólnokrajowej sumy głosów, możliwa jest sytuacja, w której kandydat z większą liczbą głosów w skali kraju przegrywa w Kolegium Elektorów. Zdarzało się to w historii USA kilka razy. To źródło stałej debaty: zwolennicy systemu wskazują na ochronę interesów mniejszych stanów i stabilność, a krytycy na rozbieżność z zasadą „jeden człowiek, jeden głos”. Jak podchodzić do sondaży przewidujących taki wynik, tłumaczymy w poradniku o marginesie błędu.

Jeśli chcesz zrozumieć drugą połowę amerykańskiej władzy, czyli jak z prezydenta i Kongresu rodzi się prawo, zajrzyj do wyjaśnienia Jak powstaje prawo w USA. A po tło polityczne sięgnij do Partie i podziały w USA.